dấu gạch nối

Trong từ "nhà máy-nhà xưởng", dấu gạch nối nối hai thành tố.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Dấu câu ngắn, có dạng gạch ngang (-), dùng để nối các thành phần trong một từ ghép hoặc để ngắt dòng khi xuống hàng. Dấu gạch nối là một ký hiệu chính tả quan trọng trong tiếng Việt, giúp liên kết các yếu tố tạo thành một đơn vị từ vựng hoàn chỉnh.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Từ "nhà máy-nhà xưởng" cần có dấu gạch nối giữa hai thành tố.
  • Khi viết hết dòng, từ "mưa rào" được tách thành "mưa-" và xuống dòng viết tiếp "-rào", dấu gạch nối cho biết từ chưa kết thúc.
  • Trong phiên âm tên nước ngoài, dấu gạch nối thường được sử dụng, ví dụ: Jean-Paul.

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong từ ghép đẳng lập hoặc song tiết: Khi hai từ đơn có quan hệ ngang hàng, bổ sung ý nghĩa cho nhau tạo thành một khái niệm mới.
  • Ví dụ: đường sắt - đường bộ, trên - dưới.
• Dùng trong phiên âm, phiên chuyển tên riêng nước ngoài: Để nối các âm tiết trong một tên riêng.
  • Ví dụ: New-York, Saint-Exupéry.
• Dùng để ngắt từ khi xuống dòng: Khi một từ dài không đủ chỗ viết hết trong một dòng, dấu gạch nối được đặt ở cuối dòng để chỉ rằng từ đó còn tiếp tục ở dòng kế tiếp.

Biến thể và từ gần giống

• Gạch nối (động từ): Hành động sử dụng dấu gạch nối hoặc sự kết nối.
  • Công việc của biên tập viên là phải gạch nối các từ cho đúng quy tắc.
• Dấu nối (danh từ): Cách gọi khác, ít phổ biến hơn, cho "dấu gạch nối".
• Dấu gạch ngang (—): Một dấu câu khác, dài hơn, dùng để đánh dấu bộ phận chú thích, liệt kê hoặc đối thoại, không dùng để nối từ.

Từ đồng nghĩa

• Dấu nối: (Từ đồng nghĩa, ít dùng).

Lưu ý sử dụng

• Phân biệt với dấu gạch ngang: Dấu gạch nối (-) ngắn và chỉ dùng để nối các thành phần trong từ. Dấu gạch ngang (—) dài hơn, có chức năng cú pháp như một dấu câu độc lập.
  • Sai: Tôi thích ba màu — xanh, đỏ, vàng. (Ở đây phải dùng dấu gạch ngang)
  • Đúng: Đây là cuộc gặp mặt Việt - Pháp. (Ở đây dùng dấu gạch nối)
• Không có khoảng trắng: Thông thường, không có dấu cách (khoảng trắng) ngay trước và ngay sau dấu gạch nối.
  • Đúng: nhà-vườn
  • Sai: nhà - vườn (trong trường hợp này, dấu cách biến nó thành dấu gạch ngang với chức năng khác).